Subregiony – niewidzialny fundament Polski policentrycznej

Sesja poświęcona będzie prezentacji wniosków z raportu Obserwatorium Polityki Miejskiej IRMiR o subregionalnych obszarach obsługi miast oraz dyskusji nad jego najważniejszymi tezami.

Podział administracyjny Polski wpływa na sposób zarządzania organizacją przestrzenną wielu zjawisk i procesów; kształtuje też powszechne wyobrażenie o funkcjonowaniu przestrzeni oraz o tym, jaką rolę pełnią miejscowości i miasta o określonym statusie administracyjnym. Po reformie podziału administracyjnego z 1999 roku status stolicy województwa utraciło 49 miast. Choć nostalgia i żal za utraconą pozycją jest wciąż obecna w wielu z tych ośrodków, z czasem subregionalny wymiar organizacji przestrzeni utożsamiany z dawnymi województwami zniknął nie tylko z map i kalendarzy, ale również ze społecznej i politycznej wyobraźni. Nawet wprowadzenie statusu miasta na prawach powiatu nie zmieniło faktu, że Tarnów, Wałbrzych czy Słupsk, symbolicznie (a często też praktycznie) zrównane zostały z 314 miastami powiatowymi, z których najmniejsze nie przekracza dziś 5 tys. mieszkańców.

Choć funkcje administracyjne niewątpliwie wpływają w pewnym stopniu na rozwój miasta i jego rolę w systemie osadniczym, to wykształcona w obecnych granicach Polski miejska sieć osadnicza jest jednak efektem procesów bardzo długiego trwania i nie poddaje się tak łatwo wpływom decyzji administracyjnych.

Czy jednak ta charakterystyczna cecha Polski, jaką jest dobrze wykształcona, policentryczna i hierarchiczna sieć osadnicza, jest dana raz na zawsze?

Czy utrzymanie policentrycznego rozwoju Polski jest realistyczne w obliczu takich megatrendów jak kryzys demograficzny, suburbanizacja i metropolizacja?

Czy w dobie rewolucji transportowej i komunikacyjnej gęsta sieć miast, z których większość powstała w średniowieczu, jest nam jeszcze do czegoś potrzebna?

Zidentyfikowane w ramach badań OPMR IRMiR subregionalne obszary obsługi miast odzwierciedlają faktyczne ciążenia mieszkańców korzystających z wielu ważnych w codziennym życiu usług, jakich dostarczają miasta. Wraz z postępującą depopulacją mniejszych ośrodków i poprawą dostępności komunikacyjnej to właśnie miasto subregionalne będzie kluczowym ogniwem policentrycznego rozwoju Polski. I choć obszary ciążące do tych ośrodków nie są widzialne z perspektywy administracyjnej, to ich identyfikacja ma bardzo praktyczne znaczenie z punktu widzenia organizacji powiązań komunikacyjnych (zwłaszcza publicznych) i planowania rozwoju w warunkach depopulacji.